حسن حسن زاده آملى

414

هزار و يك كلمه (فارسى)

على أن آكلات الحشائش كثيرة الذرّية تملأ الآفاق ما يؤكل حيّا منها قليل جدّا ، و يعتبر ذلك تقليلا لازدحامها في الصحارى و القفار . كلمه 520 مرحوم محمد بن محمد كريم بن ابراهيم در رساله ناصريه فرموده است ( ص 12 - ط 1 ناصرى ) : « فصل : احكام حضرت پيغمبر - صلّى الله عليه و آله - بلكه احكام همه انبياء دو گونه است يا ضرورى است يا نظرى ؛ و مراد از ضرورى آن حكمى است كه بحدّ بداهت رسيده است كه نزد همه مسلمين يا صاحب آن مذهب از سائر ملل ظاهر و مبيّن است كه اين مذهب پيغمبر ايشان است ، و هر كس هم كه وارد بر اهل اين مذهب شود بدون نظر و تأمّل مىفهمد كه اين از مذهب و ملّت ايشان است . و أمّا نظرى آن حكمى است كه بحدّ بداهت نرسيده است و بايد با دقّت نظر و تأمّل فهميده شود ؛ و نظريات هم مسلّما تفاوت دارد بعضى مشكلتر است و بعضى آسانتر . و ضروريات را بعضى اجماع نام نهادند ، و اين محض اصطلاح است و إلّا مىشود حكمى بحدّ ضرورت برسد و اجماعى هم نباشد مثل امر خلافت حضرت امير عليه السلام كه از جملهء بديهيات بود ولى مردم بعد از پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله اجماع بر خلافش كردند و جمع قليلى بر اين مذهب باقى ماندند ؛ و مثل حلّيّتا متعه نساء و فضل متعه حج از ضروريات اسلام بود تا زمان عمر ، آن زمان آن لعين نهى از آن دو كرد و ميان مردم اختلاف شد ، پس مىشود مردم بر چيزى اجماع بكنند و ضرورى نباشد ، و چيزى را ترك كنند و ضرورى باشد ؛ پس به اجماعات اين خلق اعتنائى نيست مگر اين كه همه اهل حق اتفاق بر مسأله نمايند آن وقت احتمال خطا در آن نمىرود چرا كه نمىشود كه حق از عالم مرتفع شود ، پس اگر همه اهل حق بقولى قائل‌اند مسلّم حق است ، ولى اگر اختلاف در ميان